Ziek zijn, beter voelen

De tien rechten van mensen met kanker

1. Ik heb recht op gelijke zorg en aandacht, ongeacht geslacht, ras, klasse, cultuur, geloofsovertuiging, leeftijd, seksuele geaardheid, levensstijl en mate van validiteit.
2. Ik heb recht te worden behandeld met respect en waardigheid en dat gedurende mijn hele leven, ongeacht mijn prognose, dat aan mijn fysieke, emotionele, geestelijke, sociale en psychologische behoeften tegemoet wordt gekomen en hiermee rekening wordt gehouden.
3. Ik heb recht te weten dat als ik ziek ben, dat mij dat op een invoelende manier wordt verteld en dat ik betrokken zal worden bij alle besluitvorming in eerlijke en informatieve gesprekken met de juiste specialisten en andere werkers in de gezondheidszorg.
4. Ik heb recht volledig op de hoogte te worden gesteld van alle behandelingsmogelijkheden en uitleg te krijgen over de voordelen, bijwerkingen en risico's van elke behandelingsvorm.
5. Ik heb recht dat er om mijn bewuste toestemming wordt gevraagd voordat ik deelneem aan een klinisch onderzoek.
6. Ik heb recht een tweede mening te vragen, een behandeling te weigeren of gebruik te maken van alternatieve of additieve behandelingen zonder dat dit invloed heeft op de voortzetting van (reguliere) medische hulp.
7. Ik heb recht op snelle afwikkeling van toepassingen op het gebied van sociale voorzieningen en alle bijzondere zorgverstrekkingen.
8. Ik heb recht op werk, op hervatting van mijn werk en op promotie in overeenstemming met mijn mogelijkheden en ervaring en niet op grond van veronderstellingen over mijn ziekte en het verloop daarvan.
9. Ik heb recht op gemakkelijke toegang tot informatie over plaatselijke en (inter)nationale dienstverlenende organisaties over begeleiding en ondersteuning bij ziekte, over zelfhulpgroepen voor patiënten en over therapeuten die mogelijk tegemoet kunnen komen aan mijn behoeften.
10. Ik heb recht op steun en informatie om mijn ziekte te begrijpen en te verwerken en op soortgelijke steun voor mijn familie en vrienden.

Aldus naar de 10 rechtsregels voor kankerpatiënten opgesteld door ruim 300 zorgverleners in Engeland.

Psychosociale zorg begint op het moment waarop de diagnose wordt verteld. Juist dan slaan de angst, wanhoop en verbijstering toe. Patiënt en partner hebben op dat moment niet alleen informatie, maar ook rust, aandacht en emotionele ondersteuning nodig.

Tijdens de behandelfase (klinisch of poliklinisch) staan de lichamelijke problemen centraal, daarna komen andere problemen naar voren.
Weer thuis wordt de patiënt geconfronteerd met het veranderd functioneren van zijn lichaam, het verminderd uithoudingsvermogen, de reacties uit de omgeving, de angst voor terugkeer van de ziekte. Pas nu dringt tot de (ex)patiënt door wat hem is overkomen en beseft hij de veranderingen.

De rakelingse ontmoeting met de dood ontdoet het leven van zijn vanzelfsprekendheid.

We kunnen 4 fasen onderscheiden bij de verwerking van kanker:

GENEZINGSPROCESSEN.

Onze gedachten, onze gevoelens en ons lichaam vormen een systematische eenheid, als het ene verandert, verandert het andere ook.
De oorzaak van kanker wordt in verband gebracht met externe factoren zoals kankerverwekkende stoffen, door een genetische aanleg, door straling, of mogelijk door verkeerde voedingsgewoonten.
In werkelijkheid kan echter geen van deze factoren op zichzelf afdoende verklaren waarom de een wel kanker krijgt en de ander niet.
Een van de belangrijkste factoren is het natuurlijk afweersysteem van het lichaam. Kanker ontstaat wanneer het afweersysteem op een of andere manier wordt afgeremd.

Er bestaan duidelijke bevindingen die naar voren brengen dat emotionele stress het natuurlijk afweersysteem kan onderdrukken, waardoor de natuurlijke weerstand tegen kanker en andere ziekten wordt ondermijnd. Emotionele stress die tot onderdrukking van het natuurlijk afweersysteem leidt, brengt tevens verstoringen in het hormonaal evenwicht teweeg. Deze verstoringen kunnen tot een hogere productie van abnormale cellen leiden, juist op het moment dat het vermogen van het lichaam om deze cellen te vernietigen het kleinst is.
Hoe erg de emotionele stress wordt ervaren, is afhankelijk van de wijze waarop iemand de gebeurtenis interpreteert en de wijze waarop hij ermee omgaat.
Aangezien emotionele toestanden ertoe kunnen bijdragen dat iemand ziek wordt, kunnen zij er ook toe bijdragen dat iemand weer beter wordt.
Hieronder een aantal aandachtsgebieden bij verschillende therapiëen, zoals bijvoorbeeld de Simontontherapie. Dat wil niet zeggen dat alles altijd ter sprake zal komen. Dat hangt af van de hulpvraag en de fase van ziekte of genezing.

Werken met visualisatie en innerlijke wijsheid.

Een visualisatie is -in lichte trance- een voorstelling creëren. Alsof je je voorstelt dat je een tocht maakt in je eigen binnenwereld, dat kan dus ook je eigen lichaam zijn. Tijdens deze tocht kun je van alles tegenkomen, en ook "zien" hoe de kanker, of je immuunsysteem er uit ziet.

Visualisatie kan ook gebruikt worden bij een chemo- of bestralingskuur. De overtuiging dat de straling of medicijnen je bondgenoten zijn, de "helpers", maakt ook dat de behandeling beter verdragen kan worden en minder bijwerkingen vertoont.

De werking van visualisatie kan worden onderverdeeld in psychische en spirituele processen. Gedachten, herinneringen, ideeën, dingen die we geleerd hebben, kunnen worden beschouwd als psychische processen.

Intuïtie, voorgevoelens, antwoorden op gebeden en boodschappen die we doorkrijgen tijdens meditaties kunnen beschouwd worden als spirituele processen.

Het onbewuste communiceert met het bewuste via gevoelens, dromen en intuïties. Veel patiënten geven aan dat bepaalde inzichten, dromen of gevoelens zeer waardevolle richtlijnen gaven.

Het veranderen van overtuigingen.

Overtuigingen waar we het meest over inzitten, zijn vaak gebaseerd op interpretaties van de feiten, niet op de feiten zelf.
Beangstigende overtuigingen dienen vervangen te worden door heilzame overtuigingen. Er is een verschil tussen positief en heilzaam denken.

Het omgaan met pijn.

Lichamelijke pijn heeft vele componenten, waarvan de meesten te beïnvloeden zijn. Ook pijn is een gevoel dat geïnterpreteerd wordt. Angst, onzekerheid en uitputting kunnen lichamelijke pijn versterken en zelfs ondraaglijk maken. Al doorgemaakte pijn, of de verwachting "dat het steeds erger zal worden" versterken ook de pijn.
Ook bij het hanteren van pijn is de visualisatie een belangrijk instrument. Het uiten van gevoelens over angst en innerlijke onzekerheid helpen de pijn verminderen.

Het erkennen en uiten van gevoelens.

Nare, angstige, onzekere gevoelens proberen we zoveel mogelijk te vermijden, te onderdrukken of te negeren. Ze zijn immers niet prettig. Het erkennen dat deze gevoelens bestaan, ze te leren uiten zonder schaamte of schuldgevoelens verlichten het bestaan.

Het veranderen van een gevoel van hopeloosheid en hulpeloosheid naar autonomie.

Hopeloosheid maakt apathisch, somber en heeft geen toekomstperspectief. Het door middel van gesprekken en visualisaties het gevoel terugkrijgen dat je zelf iets kunt doen aan pijn en ziekte en invloed hebt op het herstel en verloop van de ziekte geeft hoop.
Kankerpatiënten hebben behoefte aan sociale steun. Het erkennen van die behoefte en het leren hulp vragen zijn belangrijk om uit een sociaal isolement te kunnen komen. Er zullen vrienden zijn die het laten afweten of zich juist opdringen.
In de therapie wordt aandacht besteed aan de gewone dagelijkse problemen en hoe daarmee om te gaan op een manier die bij de patiënt past.

Omgaan met vermoeidheid en vermindering van stress.

Het leren je lichaam te ontspannen door ontspanningsoefeningen, maar vooral ook ontdekken hoe je meer energie kunt krijgen. De meeste mensen krijgen energie door dingen te doen waar ze plezier aan beleven.

Er wordt vaak veel aandacht besteed aan de problemen en moeilijkheden die de ziekte met zich mee brengt en te weinig aan de positieve gewaarwordingen.

Het gebeurt vaak dat patiënten dingen die ze vóór hun ziekte als vanzelfsprekend hebben beschouwd deze nu opnieuw gaan waarderen.

Omgaan met verlies.

Het verlies van je gezondheid, van het vanzelfsprekend functioneren van je lichaam, het verlies van een toekomstperspectief of de sterke verandering daarvan, het verlies van je lichaamsidentiteit en wellicht de verwachting van het naderend afscheidnemen kunnen een rouwproces met zich meebrengen.
Mensen hebben ruimte nodig om gevoelens van verdriet, boosheid, en angst te kunnen en durven uiten.

De relatie met de partner.

De relatie kan zeer hecht worden door het gezamenlijk doormaken van deze ingrijpende levensfase, maar de druk kan ook veel te groot worden. De aandacht uit de omgeving richt zich vooral op de patiënt, terwijl ook de partner moet omgaan met gevoelens van angst en verdriet. Ook de partner verliest een toekomstperspectief. Alle zorgen en de veranderende omstandigheden kunnen de partner uitputten. Vaak gaan de gewone werkzaamheden gewoon door naast de zorg voor de zieke.
Voor de patiënt kan dit ook een schuldgevoel opleveren. Een goede communicatie, het uitspreken van gevoelens en verwachtingen naar elkaar kunnen de relatie verdiepen en spanning wegnemen.

Het voorbereiden op een naderend einde.

Sterven is een integraal onderdeel van ons leven, even voorspelbaar en natuurlijk als geboren worden. Door meditatie het gebied van de dood verkennen betekent angst voor de dood verminderen.
Ook de partner en familie worden zich bewust van het proces van het sterven, maar gaan soms niet in hetzelfde tempo of zijn niet in dezelfde fase als de patiënt. Het komt voor dat de familie de patiënt nog moed inspreekt en probeert hoop te geven, terwijl de patiënt al in een fase van berusting van de naderende dood is.
Sterven betekent afzien van het leven, het leven loslaten. Dat kan een liefdevol gebeuren zijn, vol aandacht en respect en omringd door de mensen die van je houden.